Факторы риска рака: что можно изменить, а что нетОбыр қауіп факторлары: нені өзгертуге болады, нені жоқ

Чаще всего об этом задумываются после чужого диагноза. Заболел отец, сестра, коллега — и возникает вопрос: а я? Что из моей жизни повышает риск, что можно исправить прямо сейчас и нужно ли проверяться, если ничего не беспокоит? Ответ состоит из двух частей. Первая — убрать то, что поддаётся изменению. Вторая — вовремя находить то, чего избежать не удалось. Эта статья о том, как устроены обе.Көбіне бұл туралы біреудің диагнозынан кейін ойлана бастайды. Әке, әпке не әріптес ауырып қалады, сөйтіп «ал мен ше?» деген сұрақ туады. Менің өмірімдегі не қауіпті арттырады, нені қазір түзетуге болады және ештеңе мазаламаса да тексерілу керек пе? Жауап екі бөліктен тұрады. Біріншісі — өзгертуге келетінді жою. Екіншісі — болдырмау мүмкін болмағанын дер кезінде табу. Бұл мақала осы екеуі қалай жұмыс істейтіні туралы.

Три уровня защитыҚорғаудың үш деңгейі

Врачи делят борьбу с раком на три уровня. Первый — профилактика: избегать того, что вызывает рак, и сокращать контакт с этим. Второй — скрининг и ранняя диагностика: найти болезнь или предраковое изменение до того, как появились жалобы, пока лечение проще. Третий — лечение и поддержка после диагноза, чтобы сохранить качество жизни. Самый действенный и наименее тяжёлый для человека путь — первый, но без второго он не работает.Дәрігерлер обырмен күресті үш деңгейге бөледі. Біріншісі — алдын алу: обырды тудыратын нәрседен аулақ болу және онымен байланысты азайту. Екіншісі — скрининг және ерте диагностика: шағым пайда болмай тұрып, ем оңайырақ кезде ауруды немесе обыр алдындағы өзгерісті табу. Үшіншісі — диагноздан кейінгі ем мен қолдау, өмір сапасын сақтау үшін. Ең тиімді әрі адамға ең жеңіл жол — біріншісі, бірақ екіншісінсіз ол жұмыс істемейді.

Табак — в любом видеТемекі — кез келген түрінде

Курение считается самой значимой отдельной причиной рака в мире. В табаке и табачном дыме сотни вредных веществ, в том числе канцерогенов. Риск растёт вместе с количеством выкуренного и стажем курения и тем выше, чем раньше человек начал. С табаком связаны рак лёгкого, гортани и других органов головы и шеи, пищевода, желудка, поджелудочной железы, желчного пузыря, шейки матки, мочевого пузыря и почки.Темекі шегу әлемде обырдың жеке алғандағы ең маңызды себебі саналады. Темекі мен оның түтінінде жүздеген зиянды зат бар, соның ішінде канцерогендер. Қауіп шегілген темекінің мөлшері мен шегу өтілі артқан сайын өседі және адам неғұрлым ерте бастаса, соғұрлым жоғары болады. Темекімен өкпе, көмей және бас пен мойынның басқа мүшелері, өңеш, асқазан, ұйқы безі, өт қабы, жатыр мойны, қуық және бүйрек обыры байланысты.

Опасны не только сигареты. Трубка, сигары, жевательный и нюхательный табак тоже повышают риск, и насвай здесь не исключение: это закладной табак, который долго контактирует со слизистой рта. Отдельно стоит пассивное курение — долгое пребывание в закрытом помещении, где курят, тоже увеличивает риск, поэтому защитить от дыма детей и некурящих близких так же важно, как бросить самому. Лучше всего не начинать вовсе; если курите — чем раньше бросите, тем больше выиграете.Тек шылым ғана қауіпті емес. Трубка, сигара, шайнайтын және иіскейтін темекі де қауіпті арттырады, насыбай да бұдан тыс емес: бұл ауыз қуысының шырышты қабатымен ұзақ жанасатын салынатын темекі. Бөлек мәселе — пассивті шегу: темекі шегілетін жабық бөлмеде ұзақ болу да қауіпті арттырады, сондықтан балалар мен темекі шекпейтін жақындарды түтіннен қорғау өзіңіз тастағандай маңызды. Ең дұрысы — мүлде бастамау; шегетін болсаңыз, неғұрлым ерте тастасаңыз, соғұрлым көп ұтасыз.

Питание и лишний весТамақтану және артық салмақ

Питание — одна из крупных групп факторов риска, и главное в ней — ожирение. Избыток калорий повышает риск рака, а лишний вес особенно связывают с раком молочной железы, тела матки (эндометрия) и почки. Важен и возраст: ожирение в младенчестве и раннем детстве может повышать риск рака во взрослой жизни, поэтому здоровые привычки в семье работают на годы вперёд.Тамақтану — қауіп факторларының ірі тобының бірі, ал ондағы ең бастысы — семіздік. Калорияның артық болуы обыр қаупін арттырады, ал артық салмақты әсіресе сүт безі, жатыр денесі (эндометрий) және бүйрек обырымен байланыстырады. Жас та маңызды: нәрестелік пен ерте балалық шақтағы семіздік ересек өмірде обыр қаупін арттыруы мүмкін, сондықтан отбасындағы салауатты әдеттер көп жылға пайда береді.

На практике это значит: больше овощей и фруктов, меньше насыщенных жиров, умеренность в алкоголе и контроль веса. Жёсткие диеты не нужны — важнее устойчивые привычки, которые можно сохранять годами.Іс жүзінде бұл: көкөніс пен жеміс көбірек, қаныққан май азырақ, алкогольде шектеу және салмақты бақылау дегенді білдіреді. Қатаң диета қажет емес — жылдар бойы сақтауға болатын тұрақты әдеттер маңыздырақ.

Гормоны и репродуктивная историяГормондар және репродуктивтік тарих

У женщин с риском некоторых видов рака связаны особенности репродуктивной жизни: раннее начало менструаций, поздняя менопауза, поздние первые роды или их отсутствие. Эти факторы повышают риск рака молочной железы, яичников и эндометрия. Изменить их обычно нельзя, но знать о них полезно: они — повод серьёзнее относиться к плановым проверкам, например маммографии, и сказать о них врачу.Әйелдерде кейбір обыр түрлерінің қаупімен репродуктивтік өмірдің ерекшеліктері байланысты: етеккірдің ерте басталуы, кеш менопауза, алғашқы босанудың кеш болуы немесе мүлде болмауы. Бұл факторлар сүт безі, аналық без және эндометрий обырының қаупін арттырады. Оларды әдетте өзгерту мүмкін емес, бірақ білген пайдалы: бұл маммография сияқты жоспарлы тексеруге байыпты қарауға және дәрігерге айтуға себеп.

Солнце и излучениеКүн және сәулелену

Ультрафиолет связан с раком кожи — плоскоклеточным, базальноклеточным и меланомой. Ионизирующее излучение связано со многими опухолями, прежде всего с раком щитовидной железы, лейкозами и лимфомами. Меры защиты хорошо известны: избегать солнечных ожогов и долгих солнечных ванн, пользоваться защитой от солнца, соблюдать правила радиационной безопасности на работе.Ультракүлгін сәуле тері обырымен — жалпақ жасушалы, базальды жасушалы обырмен және меланомамен байланысты. Иондаушы сәулелену көптеген ісікпен, ең алдымен қалқанша без обырымен, лейкоздармен және лимфомалармен байланысты. Қорғану шаралары жақсы белгілі: күнге күйіп қалудан және ұзақ күн ваннасынан аулақ болу, күннен қорғайтын құралдарды пайдалану, жұмыста радиациялық қауіпсіздік ережелерін сақтау.

Отсюда частый вопрос о рентгене и КТ. Исследования с облучением назначают, когда польза для диагностики перевешивает, и отказываться от нужного обследования не стоит. Но и повторять снимки без необходимости тоже незачем — поэтому при обращении к новому врачу, в том числе за рубежом, берите с собой прежние снимки на диске. Связь с раком микроволнового излучения и магнитных полей пока не доказана.Осыдан рентген мен КТ туралы жиі сұрақ туады. Сәулеленумен жүретін зерттеулер диагностикаға пайдасы басым болғанда тағайындалады, қажетті тексеруден бас тартпаған жөн. Бірақ суреттерді қажетсіз қайталаудың да керегі жоқ — сондықтан жаңа дәрігерге, соның ішінде шетелде барғанда, бұрынғы суреттерді дискімен бірге ала жүріңіз. Микротолқынды сәуле мен магнит өрісінің обырмен байланысы әзірге дәлелденбеген.

Вредные вещества вокруг и на работеАйналадағы және жұмыстағы зиянды заттар

Асбест, радон, никель, уран и другие канцерогены участвуют в развитии рака лёгкого, мезотелиомы плевры, рака кожи и ряда других опухолей. Если вы работали или работаете в горнодобывающей отрасли, на производстве, в строительстве со старыми материалами, обязательно скажите об этом врачу: для оценки риска и выбора обследований профессиональная история так же важна, как семейная.Асбест, радон, никель, уран және басқа канцерогендер өкпе обырының, өкпеқап мезотелиомасының, тері обырының және басқа да бірқатар ісіктің дамуына қатысады. Тау-кен саласында, өндірісте, ескі материалдармен құрылыста жұмыс істеген немесе істеп жүрген болсаңыз, бұл туралы дәрігерге міндетті түрде айтыңыз: қауіпті бағалау мен тексеруді таңдау үшін кәсіби тарих отбасылық тарих сияқты маңызды.

То, что изменить нельзяӨзгертуге болмайтын нәрселер

С возрастом риск большинства видов рака растёт, и на это повлиять нельзя. Нельзя изменить и наследственность: если у близких родственников был рак, особенно в молодом возрасте или одного и того же вида у нескольких человек, риск может быть выше. Здесь работает вторая часть защиты — проверки начинают раньше и проводят чаще, а при некоторых видах рака врач может предложить генетическое консультирование. Подробнее об этом — в статье о раке молочной железы и генетических тестах.Жас ұлғайған сайын обырдың көп түрінің қаупі артады, бұған ықпал ету мүмкін емес. Тұқым қуалаушылықты да өзгерту мүмкін емес: жақын туыстарда обыр болса, әсіресе жас кезінде немесе бірнеше адамда бір түрі болса, қауіп жоғарырақ болуы мүмкін. Мұнда қорғаудың екінші бөлігі жұмыс істейді — тексеруді ертерек бастап, жиірек жүргізеді, ал обырдың кейбір түрлерінде дәрігер генетикалық кеңес ұсынуы мүмкін. Бұл туралы толығырақ — сүт безі обыры және генетикалық тесттер туралы мақалада.

Восемь правил, которые реально работаютШын мәнінде жұмыс істейтін сегіз ереже

• Не курите и не позволяйте курить рядом с собой — это касается и насвая, и других видов табака.Темекі шекпеңіз және қасыңызда шегуге жол бермеңіз — бұл насыбайға да, темекінің басқа түрлеріне де қатысты.
• Регулярно двигайтесь: физическая нагрузка несколько дней в неделю.Тұрақты қозғалыңыз: аптасына бірнеше күн дене жүктемесі.
• Следите за весом.Салмағыңызды бақылаңыз.
• Ешьте овощи и фрукты каждый день, по несколько порций.Күн сайын бірнеше порция көкөніс пен жеміс жеңіз.
• Сократите насыщенные жиры.Қаныққан майды азайтыңыз.
• Уменьшите количество алкоголя.Алкоголь мөлшерін азайтыңыз.
• Избегайте солнечных ожогов и долгих солнечных ванн.Күнге күйіп қалудан және ұзақ күн ваннасынан аулақ болыңыз.
• Не пропускайте плановые проверки.Жоспарлы тексерулерді өткізіп алмаңыз.

Какие именно проверки нужны, зависит от возраста, пола и семейной истории: это может быть маммография, мазок с шейки матки, колоноскопия и другие исследования. Составить личный план лучше вместе с врачом. О том, почему ранняя диагностика так много значит, — в статьях о раке желудка и кишечника и о раке лёгкого.Нақты қандай тексеру керегі жасқа, жынысқа және отбасылық тарихқа байланысты: бұл маммография, жатыр мойнынан жағынды, колоноскопия және басқа зерттеулер болуы мүмкін. Жеке жоспарды дәрігермен бірге құрған дұрыс. Ерте диагностиканың неге сонша маңызды екені — асқазан және ішек обыры мен өкпе обыры туралы мақалаларда.

Если вы хотите получить второе мнениеЕкінші пікір алғыңыз келсе

Если у вас высокий риск из-за семейной истории, найдено предраковое изменение или уже поставлен диагноз, второе мнение помогает понять, всё ли учтено. Подготовьте выписки и заключения, результаты анализов и гистологии, снимки КТ или МРТ на диске, а не только их описания, список препаратов и сведения о болезнях родственников — кто, чем и в каком возрасте болел.Отбасылық тарихқа байланысты қаупіңіз жоғары болса, обыр алдындағы өзгеріс табылса немесе диагноз қойылып қойса, екінші пікір бәрі ескерілгенін түсінуге көмектеседі. Үзінді көшірмелер мен қорытындыларды, талдау мен гистология нәтижелерін, тек сипаттамасын емес, дискідегі КТ немесе МРТ суреттерін, дәрілер тізімін және туыстардың аурулары туралы мәліметті — кім, немен және қай жаста ауырғанын дайындаңыз.

Biruni Medical — официальный партнёр Biruni University Hospital в Стамбуле. Онкология, радиология и профильные хирургические отделения работают в одном комплексе, поэтому специалистам проще согласовать общий план. Мы помогаем подготовить документы, передаём их врачу и сопровождаем общение на казахском и русском языках. Предложить план может только врач — после изучения документов и осмотра. Подробнее — на странице онкологии, а порядок организации поездки описан в материале о лечении в Турции для казахстанцев.Biruni Medical — Стамбұлдағы Biruni University Hospital-дің ресми серіктесі. Онкология, радиология және бейінді хирургиялық бөлімдер бір кешенде жұмыс істейді, сондықтан мамандарға ортақ жоспарды келісу оңайырақ. Біз құжат дайындауға көмектесеміз, оларды дәрігерге жеткіземіз және қазақ, орыс тілінде қолдау көрсетеміз. Жоспарды тек дәрігер — құжаттарды зерделеп, қарап шыққаннан кейін ұсына алады. Толығырақ — онкология бетінде, ал сапарды ұйымдастыру тәртібі қазақстандықтарға арналған Түркияда емделу материалында сипатталған.

Частые вопросыЖиі қойылатын сұрақтар